احسان پولاد چهارشنبه ششم تیر 1397 10:10 ق.ظ نظرات ()
تلگرام بدون فیلتر بلاک چین
پیام‌رسان تلگرام از چند هفته پیش برای بار دوم و اینبار ظاهرا به شکل دائمی در ایران فیلتر شده است. این اتفاق بازار دو چیز را داغ کرده‌است. بازار اپلیکیشن های فیلترشکن و بازار شایعه و خبرهای ناصحیح در مورد تلگرام و فیلترشکن‌ها. تنها بازاری که داغ نشد هم متاسفانه یا خوشبختانه بازار پیام رسان های داخلی است!‌
از بین همه اخبار و شایعه‌های مربوط به تلگرام یک خبر ارزش بررسی بیشتر دارد: "تکنولوژی بلاک‌چین به زودی، باعث می‌شود که تلگرام فیلترناپذیر شود". این خبر از چند جهت اشکال دارد و در بهترین حالت می‌تواند یک حدس و گمان از موضوعی که هنوز به شکل رسمی امتحان و اعلام نشده‌است و البته ربط چندانی
هم به موضوع فیلتر شدن تلگرام ندارد، باشد.

منشا اصلی این خبر به یک توئیت کوتاه و مبهم از پاول دورف مدیرعامل تلگرام و یک گزارش غیر رسمی از استفاده از تکنولوژی بلاک‌چین برای پرداخت‌های داخلی در تلگرام است.

ابتدا ببینیم که اینترنت چیست و چطور کار می‌کند!
اینترنت به شبکه‌ای از کامپوترها گفته می‌شود که توسط اتصالات دیجیتالی خاص که به آنها پروتکل گفته می‌شود به هم متصل می‌شوند و می‌توانند به تبادل انواع داده بپردازند.

بیشتر سرویس‌های اینترنتی یا به طور کلی سرویس‌های مبتنی بر شبکه‌های الکترونیکی به شکل متمرکز طراحی شده‌اند. به این معنی که داده‌ها و نرم‌افزارهایی که یک سرویس به آن‌ها نیاز دارد روی یک کامپیوتر یا شبکه کوچکی از کامپوتر‌ها قرار می‌گیرد که به این کامپیوترها سرور یا کامپوتر کارساز گفته می‌شود. بقیه کامپیوتر‌ها که کلاینت و یا کارخواه نامیده می‌شوند، با فرستادن درخواست اطلاعات به این سرور مرکزی و دریافت آن‌ها می‌توانند از سرویس مورد نظر استفاده کنند. یکی از مشکلات اصلی این ساختار این است که از آن‌جاییکه همه داده‌ها بر روی یک یا چند سرور متمرکز شده است، اگر این سرورها به هر دلیلی از بین رفته یا از شبکه خارج شوند، سرویسی که ارائه می‌دادند هم از دسترس خارج می‌شود. گاهی ممکن است حتی تمامی اطلاعات ذخیره شده بر روی یک سرور از بین برود.

در مقابل این ساختار نسبتا سنتی، ساختارها و تکنولوژی‌های جدیدتری به وجود آمده‌اند که شکل غیرمتمرکزتری دارند. یکی از این تکنولوژی‌ها، تکنولوژی بلاک چین هست. در تکنولوژی بلاک چین به‌جای اینکه داده‌ها و نرم‌افزارها روی یک سرور متمرکز قرار داده شوند، تعداد زیادی نسخه از آن‌ها روی تعداد زیادی کامپیوتر و به شکل غیر متمرکز قرار می گیرند و در واقع تمامی کامپیوترهای شبکه هم زمان نقش سرور و کلاینت (کارساز و کارخواه) را بازی می‌کنند. برای دسترسی به سرویس مورد نظر کافیست به هر کدام از این نسخه‌ها دسترسی پیدا کنیم. از آن‌جاییکه همه داده‌ها بر روی صدها و یا هزاران کامپیوتر ذخیره و همزمان بروزرسانی می‌شوند امکان از بین رفتن داده‌ها و یا رخ‌دادن اشتباه در ذخیره‌سازی به مقدار زیادی کاسته می‌شود.

بیت کوین چیست؟ بیت‌کوین یک ارز دیجیتال است که بر مبنای تکنولوژی بلاک‌چین کار میکند. ارزهای معمولی مثل دلار و ریال و پوند و یورو توسط بانک‌های مرکزی کشورهای مختلف چاپ و اعتباردهی می‌شوند. در واقع یک اسکناس به خودی خود هیچ ارزشی ندارد. اما طبق یک قرارداد و به اعتبار بانکی که آن را چاپ کرده‌است، بین افراد جامعه به عنوان نمادی از ارزش مادی استفاده می‌شود. فرض کنید به جای اینکه از ارزی استفاده کنیم که یک بانک مرکزی آن را چاپ کرده و اعتبارش را تایید می‌کند، از ارزی استفاده کنیم که در یک شبکه غیرمتمرکز و توسط تعداد زیادی کاربر تولید و اعتبارسنجی می‌شود. در واقع برای اعتبارسنجی یک بیت‌کوین یا ارزهای مشابه آن کافیست به یکی از هزاران کپی از تمامی تراکنش‌های معتبر بیت‌کوین در گذشته که بر روی کامپیوترهای مختلف در سراسر جهان وجود دارند مراجعه کنیم. هر تراکنش جدید را هم پس از اعتبار سنجی می‌توانیم به این هزاران کپی اضافه کنیم.

حال به بحث تلگرام و فیلترینگ بازگردیم. برای فیلتر کردن یک سرویس اینترنتی، کافی‌ست نهادی که مسئول ارائه خدمات برای اتصال کامپوترهای یک کشوربه یکدیگر و به شبکه جهانی اینترنت هست اتصال به سرورهایی که آن سرویس خاص را ارائه می‌دهند را قطع کند. کاری که فیلترشکن ها می‌کنند به طور کلی این است که یک تونل فرعی بین کامپوتر کارخواه و کارساز ایجاد کرده و اطلاعات را به شکل پنهانی انتقال می‌دهند. البته خود فیلترشکن‌ها را هم بعد از شناسایی می‌شود فیلتر کرد اما نرم‌افزارهای فیلتر شکن دائما تونل‌های جدیدی ایجاد کرده و هر کدام که فیلتر شد از تونلی دیگر استفاده می‌کنند. یکی از راه‌های موثرتر فیلتر، بستن کامل پروتکل‌های خاص مورد استفاده فیلترشکن‌ها بر روی شبکه است که البته این‌دست فیلترینگ می‌تواند به قطع ناخواسته سرویس‌های زیادی که از آن پروتکل استفاده می‌کنند منجر شود.

فیلترینگ علی‌الاصول موضوعی مربوط به "ترافیک" داده و ارتباط بین کامپیوترهاست در حالی که تکنولوژی بلاک‌چین موضوعی مرتبط به "ذخیره‌سازی و اعتبارسنجی" داده‌هاست و این دو ربط چندانی به هم ندارند. خبر مربوط به تلگرام و استفاده آن از تکنولوژی بلاک‌چین مربوط به یک ارز دیجیتال مختص تلگرام است که اگر ایجاد شود به کاربران اجازه می‌دهد که با استفاده از این ارز غیرمتمرکز که به بیت‌کوین شبیه خواهد بود به مبادلات مالی محدود به فضای داخل پیام‌رسان بپردازند. خبر مذکور هیچ ارتباطی به فیلترناپذیری تلگرام ندارد.
از آن مهم‌تر اینکه تکنولوژی بلاک‌چین همانطور که گفته شد تکنولوژی باز و آشکاری هست که تمامی پروتوکل های مورد استفاده ‌درآن‌ برای عموم در دسترس است. این موضوع باعث می‌شود که اگر از یک تکنولوژی بلاک‌چین در یک اپلیکیشن استفاده شود، فیلتر کردن آن خیلی ساده‌تر باشد. کافی‌ست که سازمان ارائه دهنده سرویس اینترنت پروتکل خاص مربوط به آن بلاک‌چین را به طور کلی فیلتر کند!

خبرهایی که اسم‌های عجیب‌ و غریب و دهان‌پرکن دارند، با احتمال بیشتری من درآوردی و بی‌اعتبار هستند!

نوشته ی دکتر طاها یاسری، پژوهشگر ارشد پژوهشکده اینترنت دانشگاه آکسفورد